කාල පෙති න්‍යාය (Time Slice Theory): විප්ලවීය ආකෘතියක් පැහැදිලි කර ඇත

සංජානන විද්‍යාවේ ක්ෂේත්‍රය තුළ (realm of cognitive science), අප අවට ලෝකය වටහා ගන්නා ආකාරය පිළිබඳ විවාදය දශක ගණනාවක් තිස්සේ පැවතුනි. සමහර විශේෂඥයින් තර්ක කරන්නේ අපගේ සංජානනය ගංගාවක් මෙන් බාධාවකින් තොරව සහ අඛණ්ඩව (seamlessly and continuously) ගලා යන බවයි. තවත් සමහරු යෝජනා කරන්නේ අපගේ සංජානනය පෙරළීමේ පොතක ඇති රූප මෙන් විවික්ත, වර්ධක ස්නැප්ෂොට් (discrete, incremental snapshots) වලින් සමන්විත බවයි.

 

කාල පෙති න්‍යාය (Time Slice Theory) හෙළිදරව් කිරීම

මෙම වෙනස් දෘෂ්ටිකෝණයන් සමථයකට පත් කිරීමට උත්සාහ කරන මූලික ආකෘතියක් වන කාල පෙති න්‍යායට ඇතුළු වන්න. මෙම න්‍යායට අනුව, අපගේ සංජානනය අදියර දෙකක ක්‍රියාවලියකි. මිලි තත්පර 400 ක් දක්වා පවතින අකුණු සැර වේගයෙන් "පෙති" "slices" වල සිදුවන පළමු අදියරේදී, අපගේ මොළය නොදැනුවත්වම අපගේ පරිසරයේ මූලික අංග, එනම් හැඩතල සහ වර්ණ සකසයි. මෙම ආරම්භක සැකසුම ප්‍රාථමික වන අතර අපි බොහෝ විට සවිඥානික සංජානනය (conscious perception) සමඟ සම්බන්ධ කරන සියුම් විස්තර නොමැත.

 

මොළයේ දෙවන ක්‍රියාව(The Brain's Second Act)

අවිඥානික සැකසුම් කිරීමේ (unconscious processing) මෙම ආරම්භක අදියරෙන් පසු, අපගේ මොළය දෙවන අදියර වෙත ගමන් කරයි. මෙම අදියරේදී, පළමු අදියරේදී රැස් කරන ලද තොරතුරු ඒකාබද්ධ කර, පිරිපහදු කර, අමතර විස්තර වලින් පුරවනු ලැබේ. මෙම වඩාත් ගැඹුරු සැකසුම් ප්‍රතිඵලයක් ලෙස අපගේ වටපිටාව පිළිබඳ සුසංයෝගී සහ සවිස්තරාත්මක සංජානනයක් ඇති වේ. අප අවට ලෝකය පිළිබඳ අපගේ විඥානය සැබවින්ම හැඩගැසෙන්නේ මෙම දෙවන අදියරේදීය.

 

මායාවක් ලෙස විඥානය? Consciousness as an Illusion?

කාල පෙති න්‍යායේ වඩාත්ම කුතුහලය දනවන ඇඟවුම් වලින් එකක් වන්නේ අපගේ "විඥානය" "consciousness"  පිළිබඳ හැඟීම අත්‍යවශ්‍යයෙන්ම මායාවක් බවයි. අඛණ්ඩ සංවේදක ආදාන ප්‍රවාහයකින් (continuous stream of sensory input) ලෝකය අත්විඳීමට වඩා, අපගේ මොළය නිරන්තරයෙන් සංජානනයේ විවික්ත අවස්ථාවන් බාධාවකින් තොරව සමස්තයක් (constantly stitching together discrete moments of perception) ලෙස එකට එකතු කරයි. මෙම අඛණ්ඩතාවයේ මායාව මතකය වැනි අනෙකුත් සංජානන ක්‍රියාවලීන් මගින් තවදුරටත් ශක්තිමත් කරනු ලබන අතර, මෙම විවික්ත අවස්ථාවන් අතර හිඩැස් පියවීමට උපකාරී වේ.

 

මතකයේ කාර්යභාරය The Role of Memory

කාල පෙති න්‍යායේ සංජානනය පිළිබඳ පැහැදිලි කිරීමේදී මතකය(Memory) තීරණාත්මක කාර්යභාරයක් ඉටු කරයි. අපගේ මොළයට මෙම ක්ෂණික කාල පෙති අතර තිත් සම්බන්ධ කිරීමට සහ අපගේ අත්දැකීම් පිළිබඳ සුසංයෝගී ආඛ්‍යානයක් නිර්මාණය කිරීමට හැකි වන්නේ මතකය හරහාය (the dots between these fleeting slices of time and create a coherent narrative of our experiences). අපගේ අසම්පූර්ණ සහ ඛණ්ඩනය වූ සංජානනයන් (incomplete and fragmented perceptions) මගින් ඉතිරි කර ඇති හිඩැස් අපගේ මතකයන් පුරවන අතර, අප වටා ඇති ස්වයං සහ ලෝකය පිළිබඳ ඒකාබද්ධ හා අඛණ්ඩ හැඟීමක් (unified and continuous sense) ගොඩනැගීමට අපට ඉඩ සලසයි.

 

නිගමනය

අවසාන වශයෙන්, කාල පෙති න්‍යාය අප ලෝකය වටහා ගන්නා ආකාරය පිළිබඳ ආකර්ෂණීය නව ඉදිරිදර්ශනයක් ඉදිරිපත් කරයි. සංජානනය (perception) යනු අවිඥානික සහ සවිඥානික අංග දෙකම ඇතුළත් අදියර දෙකක ක්‍රියාවලියක් (two-stage process involving both unconscious and conscious elements) බව ප්‍රකාශ කිරීමෙන්, මෙම ආකෘතිය සාම්ප්‍රදායික විඥානය පිළිබඳ සංකල්පවලට (traditional notions of consciousness) අභියෝග කරන අතර අපගේ එදිනෙදා අත්දැකීම්වලට යටින් පවතින සංකීර්ණ යාන්ත්‍රණයන් කෙරෙහි ආලෝකය විහිදුවයි. පර්යේෂකයන් මෙම කුතුහලය දනවන න්‍යාය ගැඹුරින් සොයා බලන විට, මානව සංජානනය සහ විඥානයේ අභිරහස් පිළිබඳ වැඩිදුර අවබෝධයක් ලබා ගැනීමට අපට අපේක්ෂා කළ හැකිය.