Operant Conditioning: ධනාත්මක සහ සෘණාත්මක ශක්තිමත් කිරීම හරහා මිනිස් හැසිරීම් පාලනය කිරීම

මනෝවිද්‍යාවේ ක්ෂේත්‍රය තුළ, මිනිස් හැසිරීම් හැඩගැස්වීමේදී Operant Conditioning තීරණාත්මක කාර්යභාරයක් ඉටු කරයි. මෙම හැසිරීම් වෙනස් කිරීමේ තාක්ෂණය අපේක්ෂිත හැසිරීම් දිරිමත් කිරීමට සහ අනවශ්‍ය ක්‍රියාවන් අධෛර්යමත් කිරීමට ධනාත්මක සහ සෘණාත්මක ශක්තිමත් කිරීම් භාවිතා කරයි. Operant Conditioning සංකල්පය සහ එය අපගේ දෛනික ජීවිතයට බලපාන ආකාරය ගැඹුරින් සොයා බලමු.

 

Operant Conditioning යනු කුමක්ද?

Operant Conditioning යනු ප්‍රතිවිපාක (consequences) හරහා පුද්ගලයෙකුගේ හැසිරීම වෙනස් කරන ඉගෙනීමේ ආකාරයකි. හැසිරීම් හැඩගැන්වීම සහ පාලනය කිරීම සඳහා ශක්තිමත් කිරීම සහ දඬුවම් භාවිතා කිරීම මෙම ක්‍රියාවලියට ඇතුළත් වේ. ස්වේච්ඡා ප්‍රතිචාර (involuntary responses) කෙරෙහි අවධානය යොමු කරන classical conditioning මෙන් නොව, Operant Conditioning ඔවුන්ගේ ප්‍රතිඵලවලට බලපාන ස්වේච්ඡා ක්‍රියාවන් සමඟ කටයුතු කරයි.

 

Operant Conditioning වැඩ කරන්නේ කෙසේද?

Operant Conditioning ශක්තිමත් කිරීමේ මූලධර්මය මත ක්රියාත්මක වේ. යම් හැසිරීමක් ත්‍යාගයක් හෝ ප්‍රශංසාවක් වැනි ප්‍රියජනක ප්‍රතිවිපාකයක් අනුගමනය කරන විට, අනාගතයේ දී එම හැසිරීම නැවත සිදුවීමේ සම්භාවිතාව වැඩි වේ. අනෙක් අතට, හැසිරීමක් විවේචනය හෝ දඬුවම් වැනි අනවශ්‍ය ප්‍රතිඵලයකට තුඩු දෙන්නේ නම්, පුද්ගලයා එම හැසිරීම නැවත කිරීමට ඇති ඉඩකඩ අඩුය.

 

ධනාත්මක ශක්තිමත් කිරීම (Positive Reinforcement)

ධනාත්මක ශක්තිමත් කිරීම යනු හැසිරීමක් පුනරාවර්තනය වීමේ සම්භාවිතාව වැඩි කිරීම සඳහා හිතකර උත්තේජනයක් (favorable stimulus) එකතු කිරීමයි. නිදසුනක් වශයෙන්, දරුවාට තම ගෙදර වැඩ නියමිත වේලාවට සම්පූර්ණ කිරීම සඳහා ස්ටිකරයක් ලබා දීම ධනාත්මක ශක්තිමත් කිරීමේ ආකාරයකි. අමතර ස්ටිකර් ලබා ගැනීම සඳහා දරුවා තම ගෙදර වැඩ දිගටම කරගෙන යාමට ඉඩ ඇත.

 

සෘණ ශක්තිමත් කිරීම (Negative Reinforcement)

ඍණාත්මක ශක්තිමත් කිරීම යනු හැසිරීමක් ශක්තිමත් කිරීම සඳහා අප්රසන්න උත්තේජකයක් (unpleasant stimulus) ඉවත් කිරීමයි. ඍණාත්මක ශක්තිමත් කිරීම සඳහා උදාහරණයක් වන්නේ හිසරදය සමනය කිරීම සඳහා වේදනා ඖෂධ ගැනීමයි. වේදනාව ඉවත් කිරීම ඖෂධ ලබා ගැනීමේ ක්රියාව ශක්තිමත් කරයි.

 

එදිනෙදා ජීවිතයේදී මෙහෙයුම් කන්ඩිෂන් කිරීමේ යෙදුම්

දෙමාපිය සහ අධ්‍යාපනයේ සිට සේවා ස්ථාන කළමනාකරණය සහ ප්‍රචාරණය දක්වා අපගේ දෛනික චර්යාවන්හි විවිධ පැතිවල ක්‍රියාකාරී සමීකරණය බහුලව පවතී. මෙම මනෝවිද්‍යාත්මක සංකල්පය අවබෝධ කර ගැනීමෙන් පුද්ගලයන්ට තම හැසිරීම වෙනස් කිරීමට හෝ අන් අයගේ හැසිරීම් වලට ධනාත්මක ලෙස බලපෑම් කිරීමට උපකාර කළ හැකිය.

 

මාපිය Parenting

තම දරුවන් තුළ යහපත් හැසිරීම් දිරිමත් කිරීම සඳහා දෙමාපියන් බොහෝ විට මෙහෙයුම් සමීකරණ ශිල්පීය ක්‍රම භාවිතා කරයි. ගෙදර දොරේ වැඩ නිම කිරීම හෝ හැසිරීම් ප්‍රදර්ශනය කිරීම වැනි ධනාත්මක ක්‍රියාවන්ට ප්‍රතිලාභ ලබා දීමෙන්, දෙමාපියන්ට මෙම හැසිරීම් ශක්තිමත් කිරීමට සහ සාමකාමී ගෘහ පරිසරයක් ප්‍රවර්ධනය කළ හැකිය.

 

අධ්යාපනය

ගුරුවරුන් සිසුන් පෙළඹවීමට සහ අධ්‍යයන ජයග්‍රහණ ශක්තිමත් කිරීමට පන්ති කාමරය තුළ ක්‍රියාකාරී සමීකරණය භාවිතා කරයි. කාර්යයන් ඉටු කිරීම සඳහා ප්‍රශංසාව, අමතර විවේක කාලය හෝ කුඩා ත්‍යාග පිරිනැමීම සිසුන්ගේ නියැලීම සහ කාර්ය සාධනය ඉහළ නැංවිය හැකිය.

 

සේවා ස්ථාන කළමනාකරණය Workplace Management

සේවකයින් අතර ඵලදායිතාව සහ කණ්ඩායම් වැඩ ප්‍රවර්ධනය කිරීම සඳහා සේවා යෝජකයින් ක්‍රියාකාරී සමීකරණ මූලධර්ම අදාළ කරයි. ප්‍රසාද දීමනා හෝ මහජන පිළිගැනීම හරහා ආදර්ශවත් වැඩ හඳුනා ගැනීම සහ ප්‍රතිලාභ ලබා දීම, විශිෂ්ටත්වය සඳහා උත්සාහ කිරීමට කාර්ය මණ්ඩල සාමාජිකයින් දිරිමත් කළ හැකිය.

 

ප්‍රචාරණය Advertising

අලෙවිකරුවන් පාරිභෝගික හැසිරීම් වලට බලපෑම් කිරීම සඳහා ඔවුන්ගේ වෙළඳ ප්‍රචාරණ ව්‍යාපාරවලට ක්‍රියාකාරී සමීකරණ උපාය මාර්ග ඇතුළත් කරයි. සතුට හෝ සාර්ථකත්වය වැනි ධනාත්මක ප්‍රතිඵල සමඟ නිෂ්පාදන ඇසුරු කිරීමෙන්, වෙළඳ දැන්වීම්කරුවන් මිලදී ගැනීමේ තීරණ සහ සන්නාම පක්ෂපාතිත්වය ශක්තිමත් කිරීම අරමුණු කරයි.

 

නිගමනය

Operant Conditioning යනු මිනිස් හැසිරීම් හැඩගැස්වීම සහ යෝග්‍ය ක්‍රියාවන් පෝෂණය කිරීම සඳහා ප්‍රබල මෙවලමකි. ධනාත්මක ශක්තිමත් කිරීම් ක්‍රියාවට නැංවීමෙන් සහ ඍණාත්මක ශක්තිමත් කිරීම් විචක්ෂණශීලීව යෙදීමෙන් පුද්ගලයන්ට ධනාත්මක පුරුදු වර්ධනය කර ගැනීමටත් හානිකර හැසිරීම් අධෛර්යමත් කිරීමටත් හැකිය. ක්‍රියාකාරී සමීකරණයේ මූලධර්ම අවබෝධ කර ගැනීම අන් අය සහ අප සමඟ අපගේ අන්තර්ක්‍රියා වලදී දැනුවත් තේරීම් කිරීමට අපට බලය ලබා දෙයි.