ඩොපමයින් වල බලය The Power of Dopamine : "හොඳ හැඟීමක්" (the "Feel-Good") හෝමෝනය තේරුම් ගැනීම

ස්නායු විද්‍යාවේ ලෝකයේ, ඩොපමයින් බොහෝ විට "හොඳ හැඟීමක්" ඇති කරන හෝමෝනය ලෙස ප්‍රශංසා කරනු ලැබේ. නමුත් ඩොපමයින් යනු කුමක්ද සහ එය එතරම් වැදගත් වන්නේ ඇයි? මෙම ස්නායු සම්ප්‍රේෂකයේ ( සිත් ඇදගන්නාසුළු ලෝකයට කිමිදී අපගේ මොළයේ විපාක පද්ධතියේ (brain's reward system) එහි කාර්යභාරය ගවේෂණය කරමු.

 

ඩොපමයින් යනු කුමක්ද?

ඩොපමයින් යනු මොළයේ රසායනික පණිවිඩකරුවෙකු ලෙස ක්‍රියා කරන ස්නායු සම්ප්‍රේෂකයකි. එය අභිප්‍රේරණය, විපාකය, සතුට සහ මෝටර් පාලනය ඇතුළු විවිධ ක්‍රියාකාරකම්වල තීරණාත්මක කාර්යභාරයක් ඉටු කරයි. ඩොපමයින් මොළයේ අංශ කිහිපයක නිපදවනු ලැබේ, එයට උපස්ථම්භක නිග්‍රා සහ උදරීය ටෙග්මන්ටල් ප්‍රදේශය (the substantia nigra and the ventral tegmental area) ඇතුළත් වේ.

 

මොළයේ ඩොපමයින් වල කාර්යභාරය:

ඩොපමයින් හි ප්‍රධාන කාර්යයන්ගෙන් එකක් වන්නේ මොළයේ විපාක පද්ධතියට (the brain's reward system) එහි සම්බන්ධ වීමයි. රසවත් ආහාර අනුභව කිරීම හෝ සමාජ අන්තර්ක්‍රියා වල යෙදීම වැනි ප්‍රසන්න හෝ ප්‍රතිලාභදායක ක්‍රියාකාරකම්වල (pleasurable or rewarding) අපි නිරත වන විට, අපගේ මොළය ඩොපමයින් නිකුත් කරයි. මෙම ඩොපමයින් වැඩිවීම සතුට පිළිබඳ හැඟීම් ඇති කරන අතර හැසිරීම ශක්තිමත් කරයි, අනාගතයේදී එය නැවත කිරීමට අපට වැඩි ඉඩක් ලබා දෙයි.

 

ඩොපමයින් අසමතුලිතතාවයේ බලපෑම්:

ඩොපමයින් "හොඳ හැඟීමක්" හෝමෝනය (the "feel-good" hormone) ලෙස හැඳින්වුවද, ඩොපමයින් මට්ටම්වල අසමතුලිතතාවයක් විවිධ ගැටළු වලට තුඩු දිය හැකිය. ඩොපමයින් මට්ටම් අඩු වීම මානසික අවපීඩනය, ADHD සහ පාකින්සන් රෝගය (depression, ADHD, and Parkinson's disease) වැනි තත්වයන්ට සම්බන්ධ වී ඇත. අනෙක් අතට, අධික ඩොපමයින් මට්ටම් භින්නෝන්මාදය සහ ඇබ්බැහි වීම (schizophrenia and addiction) වැනි ආබාධ සමඟ සම්බන්ධ වී ඇත.

 

ඩොපමයින් ස්වභාවිකව වැඩි කිරීම:

වාසනාවකට මෙන්, ඔබේ ඩොපමයින් මට්ටම ස්වභාවිකවම වැඩි කිරීමට ක්‍රම කිහිපයක් තිබේ. නිතිපතා ව්‍යායාම කිරීම, ප්‍රමාණවත් නින්දක් ලබා ගැනීම, ප්‍රෝටීන් බහුල සෞඛ්‍ය සම්පන්න ආහාර වේලක් ගැනීම සහ සිහිකල්පනාව සහ භාවනාව පුහුණු කිරීම (practicing mindfulness and meditation) මොළයේ සෞඛ්‍ය සම්පන්න ඩොපමයින් නිෂ්පාදනයට සහාය වීමට ඵලදායී ක්‍රම වේ.

 

ඩොපමයින් සහ ඇබ්බැහි වීම:

ඩොපමයින් බොහෝ විට "හොඳ හැඟීමක්" හෝමෝනය ලෙස හැඳින්වීමට එක් හේතුවක් වන්නේ ඇබ්බැහි වීමේදී එහි භූමිකාවයි. මත්ද්‍රව්‍ය, මධ්‍යසාර සහ අනෙකුත් ඇබ්බැහි කරවන ද්‍රව්‍ය මොළයේ ඩොපමයින් වේගයෙන් හා දැඩි ලෙස මුදා හැරීමට හේතු විය හැකි අතර එමඟින් ප්‍රීතියේ ප්‍රබල හැඟීමක් ඇති කරයි. කාලයත් සමඟ, මෙය ඇබ්බැහි වීමේ චක්‍රයකට මඟ පෑදිය හැකි අතර, මොළය එකම මට්ටමේ සතුට අත්විඳීමට වැඩි වැඩියෙන් ඩොපමයින් ආශා කරයි.

 

ඩොපමයින් සහ අභිප්‍රේරණය අතර සම්බන්ධය:

ඩොපමයින් ද අභිප්‍රේරණයට සමීපව සම්බන්ධ වේ. විපාකයකට හෝ ප්‍රසන්න අත්දැකීමකට ප්‍රතිචාර වශයෙන් ඩොපමයින් මුදා හරින විට, එය අනාගතයේදී එම විපාකය නැවත සෙවීමට අපව පොළඹවයි. ඩොපමයින් බොහෝ විට "අභිප්‍රේරණ අණුවක්" (the "motivation molecule,") ලෙස හඳුන්වනු ලබන්නේ මේ නිසාය, මන්ද එය අපගේ ඉලක්ක සපුරා ගැනීමට ක්‍රියාමාර්ග ගැනීමට අපව පොළඹවයි.

 

නිගමනය:

අවසානයේදී, ඩොපමයින් අපගේ මොළයේ විපාක පද්ධතිය තුළ තීරණාත්මක කාර්යභාරයක් ඉටු කරයි, එය අපගේ සතුට, අභිප්‍රේරණය සහ විපාක හැඟීම් වලට බලපෑම් කරයි. ඩොපමයින් වල බලය තේරුම් ගැනීමෙන් සහ සෞඛ්‍ය සම්පන්න ඩොපමයින් මට්ටම් සඳහා සහාය වීමට පියවර ගැනීමෙන්, අපට අපගේ සමස්ත යහපැවැත්ම වැඩිදියුණු කර වඩාත් තෘප්තිමත් ජීවිතයක් ගත කළ හැකිය.