සෙරොටොනින් වල බලය The Power of Serotonin : මෙම හෝමෝනය ඔබේ යහපැවැත්මට බලපාන ආකාරය

 

"හොඳ හැඟීමක් ඇති කරන" හෝමෝනය (the "feel-good" hormone) ලෙස බොහෝ විට හඳුන්වන සෙරොටොනින්, අපගේ ශාරීරික හා මානසික සෞඛ්‍යයේ විවිධ අංශ නියාමනය කිරීමේදී තීරණාත්මක කාර්යභාරයක් ඉටු කරයි. අපගේ මනෝභාවයට සහ නින්දේ රටාවන්ට බලපෑම් කිරීමේ සිට අපගේ ආහාර රුචිය සහ ආහාර ජීර්ණය පාලනය කිරීම දක්වා, සෙරොටොනින් යනු අපගේ සමස්ත යහපැවැත්මට විවිධ ආකාරවලින් බලපාන ප්‍රබල ස්නායු සම්ප්‍රේෂකයකි (powerful neurotransmitter).

 

සෙරොටොනින් යනු කුමක්ද සහ එය ක්‍රියා කරන්නේ කෙසේද?

සෙරොටොනින් යනු ප්‍රධාන වශයෙන් මොළයේ සහ මධ්‍යම ස්නායු පද්ධතියේ දක්නට ලැබෙන ස්නායු සම්ප්‍රේෂකයකි. එය ස්නායු සෛල අතර සංඥා සම්ප්‍රේෂණය කිරීම (responsible for transmitting signals between nerve cells ) සඳහා වගකිව යුතු අතර මනෝභාවය, ආහාර රුචිය, නින්ද සහ සංජානන ක්‍රියාකාරකම් නියාමනය (regulating mood, appetite, sleep, and cognitive functions) කිරීමට සම්බන්ධ වේ. සෙරොටොනින් මොළයේ නිශ්චිත ප්‍රතිග්‍රාහක (receptors) සමඟ බැඳීමෙන් ක්‍රියා කරයි, විවිධ භෞතික විද්‍යාත්මක ක්‍රියාවලීන්ට බලපෑම් කරයි.

 

මානසික සෞඛ්‍යයේ සෙරොටොනින් වල කාර්යභාරය

හොඳ මානසික සෞඛ්‍යයක් සඳහා සෙරොටොනින් ප්‍රශස්ත මට්ටම් පවත්වා ගැනීම අත්‍යවශ්‍ය වේ. අඩු සෙරොටොනින් මට්ටම් මානසික අවපීඩනය, කාංසාව සහ නින්ද නොයාම (depression, anxiety, and insomnia) වැනි තත්වයන්ට සම්බන්ධ වී ඇත. සෙරොටොනින් මට්ටම් අඩු වූ විට, පුද්ගලයන්ට මනෝභාවය වෙනස්වීම්, කෝපයක් සහ නිදාගැනීමේ අපහසුතා අත්විඳිය හැකිය. අනෙක් අතට, ඉහළ මට්ටමේ සෙරොටොනින් සතුට, විවේකය සහ යහපැවැත්ම පිළිබඳ හැඟීම් සමඟ සම්බන්ධ වේ.

 

ස්වභාවිකව සෙරොටොනින් වැඩි කරන්නේ කෙසේද?

ශරීරයේ සෙරොටොනින් මට්ටම ස්වභාවිකව වැඩි කිරීමට ක්‍රම කිහිපයක් තිබේ. ව්‍යායාම හෝ යෝග වැනි නිතිපතා ශාරීරික ක්‍රියාකාරකම්වල යෙදීම සෙරොටොනින් මුදා හැරීම ප්‍රවර්ධනය කරන බව පෙන්වා දී ඇත. තුර්කිය, ඇට වර්ග සහ බීජ වැනි ට්‍රිප්ටෝෆාන් (tryptophan) බහුල ආහාර පරිභෝජනය කිරීම ද සෙරොටොනින් නිෂ්පාදනය වැඩි කිරීමට උපකාරී වේ. මීට අමතරව, ස්වාභාවික හිරු එළියේ කාලය ගත කිරීම සහ භාවනාව වැනි සිහිකල්පනාවෙන් යුත් ශිල්පීය ක්‍රම පුහුණු කිරීම සෙරොටොනින් මට්ටම වැඩි කරන බව සොයාගෙන ඇත.

 

ආහාර ජීර්ණයට සහ ආහාර රුචියට සෙරොටොනින් වල බලපෑම

මනෝභාවයට එහි බලපෑම් වලට අමතරව, සෙරොටොනින් ආහාර ජීර්ණය සහ ආහාර රුචිය නියාමනය කිරීමේදී තීරණාත්මක කාර්යභාරයක් ඉටු කරයි. සෙරොටොනින් ආහාර ජීර්ණ පත්රිකාව හරහා ආහාර චලනය පාලනය කිරීමට සහ අප පිරී සිටින විට මොළයට සංඥා ලබා දීමට උපකාරී වේ. සෙරොටොනින් මට්ටම්වල අසමතුලිතතාවය irritable bowel syndrome (IBS) සහ ආහාර රුචිය බාධා වැනි ආහාර ජීර්ණ ගැටළු වලට හේතු විය හැක.

 

සෙරොටොනින් සහ සංජානන ක්‍රියාකාරිත්වය (Cognitive Function)

ඉගෙනීමේ හැකියාව සහ මතකය වැනි සංජානන ක්‍රියාකාරකම් සඳහා ද සෙරොටොනින් සම්බන්ධ වේ. අවධානය, සාන්ද්‍රණය සහ සංජානන නම්‍යශීලීභාවය පවත්වා ගැනීම සඳහා ප්‍රශස්ත සෙරොටොනින් මට්ටම් අවශ්‍ය වේ. නව මතකයන් ගොඩනැගීම නියාමනය කිරීමේදී සහ ඉගෙනුම් ක්‍රියාවලීන්ට සහාය වීමේදී සෙරොටොනින් ප්‍රධාන කාර්යභාරයක් ඉටු කරන බව පර්යේෂණවලින් පෙන්වා දී ඇත.

 

සෙරොටොනින් සහ නින්ද

සෙරොටොනින් හි තවත් වැදගත් කාර්යභාරයක් වන්නේ නින්ද-අවදි චක්‍රය (the sleep-wake cycle) නියාමනය කිරීමයි. සෙරොටොනින් නින්ද-අවදි චක්‍රය පාලනය කරන හෝමෝනයක් වන මෙලටොනින් නිෂ්පාදනයට (the production of melatonin) දායක වීමෙන් විවේකී නින්ද ප්‍රවර්ධනය කිරීමට උපකාරී වේ. සෙරොටොනින් අඩු මට්ටම් නින්ද නොයාම සහ නොසන්සුන් කකුල් සින්ඩ්‍රෝමය  (insomnia and restless leg syndrome.) වැනි නින්දේ ආබාධ සමඟ සම්බන්ධ වී ඇත.

 

නිගමනය

සෙරොටොනින් යනු අපගේ ශාරීරික හා මානසික යහපැවැත්ම සඳහා තීරණාත්මක කාර්යභාරයක් ඉටු කරන බහුවිධ ස්නායු සම්ප්‍රේෂකයකි. අපගේ සෞඛ්‍යයේ විවිධ අංශ කෙරෙහි සෙරොටොනින් වල බලපෑම තේරුම් ගැනීමෙන්, ප්‍රශස්ත සෙරොටොනින් මට්ටම්වලට සහාය වීමට සහ පවත්වා ගැනීමට අපට ක්‍රියාශීලී පියවර ගත හැකිය. ශාරීරික ක්‍රියාකාරකම්වල යෙදීමේ සිට සිහිකල්පනාවෙන් යුත් ශිල්පීය ක්‍රම ප්‍රගුණ කිරීම දක්වා, ස්වභාවිකවම සෙරොටොනින් වැඩි කිරීමට සහ අපගේ සමස්ත ජීවන තත්ත්වය වැඩි දියුණු කිරීමට බොහෝ ක්‍රම තිබේ.